Bugungi kunda juda ko‘p bepul va pullik yozuv (notebook) dasturlari mavjud. Muayyan bir loyihaga mos keladigan vositani tanlash uchun ba’zi talablarni tushunish muhimdir. Ko‘pgina hollarda, barcha ma’lumotlarni mahalliy kompyuterda saqlashni xohlaymiz va ularni boshqa joyga yuklashdan qochamiz, shuning uchun ayrim vositalarni ishlatish mumkin emas. Xuddi shu tarzda, agar loyiha asosan dasturiy kod bilan bog‘liq bo‘lsa, unda kod bloklarini joylashtirish imkonini bermaydigan dastur mos kelmaydi.

Har qanday imkoniyatlarni to‘liq sanab o‘tish deyarli imkonsiz bo‘lsa-da, muhim bo‘lgan ba’zi xususiyatlarni yodda tutish lozim:

• Skrinshotlar: Agar ko‘plab skrinshotlarni qo‘shish zarur bo‘lsa, skrinshotlarni bevosita qo‘shish imkonini beradigan vositani tanlash kerak.
• Kod bloklari: Kod bloklarini aniq va tez tushunish uchun formatlash imkoniyati bo‘lishi lozim.
• Ko‘chirish qulayligi: Operatsion tizimlar o‘rtasida ishlay oladigan yoki boshqa joyga osongina o‘tkazish mumkin bo‘lgan vositalarga ustunlik berish kerak.
• Direktoriyalar tuzilishi: Agar loyiha bir nechta domen yoki ilovalarni o‘z ichiga olsa, tartibli tuzilma muhim ahamiyat kasb etadi. Tuzilmani qo‘lda yaratish mumkin, lekin buni avtomatik ravishda amalga oshira oladigan vosita ancha qulay bo‘ladi.

Endi talablarimiz haqida yetarli tushunchaga ega bo‘ldik, keling, ayrim yozuv saqlash vositalarini ko‘rib chiqamiz.

Sublime — bu juda keng tarqalgan matn muharriri bo‘lib, ko‘plab foydali funksiyalar va imkoniyatlarni taklif qiladi. Uning eng muhim xususiyatlaridan biri — moslashuvchan sintaksis yoritish (syntax highlighting) funksiyasidir. Bu funksiya kod bloklarini fayl ichiga joylashtirishga va ularni dasturlash tilining maxsus sintaksis qoidalariga mos ravishda yoritishga imkon beradi. Biroq, bu ba’zi cheklovlar bilan keladi. Bitta faylda ikki xil dasturlash tilini bir vaqtning o‘zida yoritish mumkin emas. Agar loyiha bitta dasturlash tilidan foydalansa, bu muammo tug‘dirmaydi, lekin boshqa holatlarda boshqa variantlarni tanlash tavsiya etiladi. Bundan tashqari, hozirda Sublime orqali skrinshotlarni bevosita kiritish imkoni yo‘q.

Yana bir variant — CherryTree. Bu vosita Kali Linux’ga standart tarzda o‘rnatilgan bo‘lib, yozuvlarni saqlash uchun zarur bo‘lgan ko‘plab funksiyalarga ega. CherryTree yozuvlarni SQLite ma’lumotlar bazasida saqlaydi va ularni HTML, PDF, oddiy matn yoki CherryTree hujjati sifatida eksport qilish mumkin. CherryTree ko‘plab o‘rnatilgan formatlash imkoniyatlariga ega bo‘lib, hujjatlarni "tugunlar" va "kichik tugunlar" shaklida saqlash imkonini beruvchi daraxt tuzilishini ta’minlaydi.

Quyida CherryTree yordamida pentesting yozuvlarini saqlash uchun ishlatiladigan oddiy daraxt tuzilmasi misoli keltirilgan.

3-rasm: CherryTree

Ko‘rib chiqadigan so‘nggi vositamiz — Obsidian markdown muharriri bo‘lib, u yozuvlarni yuritish uchun zarur bo‘lgan barcha funksiyalarni o‘z ichiga oladi. Obsidian’ni Snap ilovasi sifatida yoki Flatpak formati orqali o‘rnatish mumkin. Shuningdek, u AppImage sifatida ham taqdim etiladi, bu esa uni tizimga ko‘chirib, ishga tushirish uchun bajariluvchi (executable) sifatida belgilash yetarli ekanligini anglatadi.

Quyidagi buyruqlar yordamida Obsidian’ni yuklab olish va ishga tushirish mumkin:

kali@kali:~$ **wget <https://github.com/obsidianmd/obsidian-releases/releases/download/v0.14.2/Obsidian-0.14.2.AppImage**>
....
2022-03-31 15:38:53 (1.28 MB/s) - 'Obsidian-0.14.2.AppImage' saved [113102744/113102744]
kali@kali:~$ **chmod +x Obsidian-0.14.2.AppImage**
kali@kali:~$ **./Obsidian-0.14.2.AppImage**

2-chi ro‘yxat - Obsidian’ni yuklab olish va ishga tushirish

AppImage faylini ishga tushirganimizda, bizni kutib olish oynasi (welcome screen) qarshi oladi, bu esa yangi Obsidian vault yaratish yoki mavjudini ochish imkonini beradi.

4-rasm: Obsidian kutib olish oynasi

Obsidian ma’lumotlarni Vault deb nomlanuvchi papkada saqlaydi, bu esa bizning tizimimizdagi oddiy jild hisoblanadi. Vault ichida markdown fayllarini va qo‘shimcha papkalarni yaratishimiz mumkin. Obsidian quyidagi funksiyalarni taqdim etadi: markdown matnining jonli oldindan ko‘rinishi (live preview), matnga rasmlarni bevosita joylashtirish (in-line images), kod bloklari va jamoa tomonidan yaratilgan CSS kengaytmasi kabi qo‘shimcha plaginlar to‘plami.