Ta’lim jarayonini umumiy holatda tushunish murakkab bo‘lishi mumkin, shuning uchun uni oddiyroq jihatdan ko‘rib chiqamiz. Biz nimanidir “o‘rganganimizni” tasdiqlashning eng oddiy usullaridan biri — bu yangi ma’lumotni xotiraga joylash va keyinchalik uni qayta eslab qolish qobiliyatidir.
Masalan, Linuxda fayl nomini o‘zgartirish uchun quyidagi command ni o‘rganishimiz mumkin:
mv oldfilename.txt newfilename.txt
Keyinchalik, biz kompyuter oldida bo‘lib, fayl nomini o‘zgartirishimiz kerak bo‘lishi mumkin. Bunday vaziyatda, o‘qituvchi yoki darsliksiz ushbu buyruqni eslab qolish va mustaqil ravishda kiritish muhim ahamiyatga ega bo‘ladi.
Memory qanday ishlashi va qanday qilib mustahkam xotiralarni shakllantirish bo‘yicha juda ko‘p tadqiqotlar o‘tkazilgan. Bu modullarning doirasi barchasini qamrab olmasa ham, muhim jihatlarni quyidagicha umumlashtirish mumkin:
Bu jihatlarni keyinroq batafsilroq o‘rganamiz, ammo hozircha ularni tezkor ko‘rib chiqamiz:
Qabul qilinayotgan ma’lumot sifatini yaxshilash
Asosiy talab shundaki, training material aniq va to‘g‘ri bo‘lishi kerak. Shuningdek, tushuntirishlar sodda va tushunarli shaklda berilishi lozim. Ushbu mas’uliyat odatda instructor yoki training provider zimmasiga yuklatiladi.
Ma’lumotni qanday shaklda olishni yaxshilash
Information ni bir nechta format larda taqdim etish eslab qolish jarayonini osonlashtirishi mumkin. Masalan, yozma tushuntirishlar, video lar yoki image lar orqali taqdim etish samarali usullardan biridir. Bundan tashqari, distraction-free environment (chalg‘ituvchi omillardan xoli muhit) ham o‘quvchiga ma’lumotni yaxshi qabul qilishga yordam beradi.
Ma’lumotni eslab qolish (retrieval) jarayonini yaxshilash
Bu dastlab exam practice (imtihon tayyorgarligi) kabi ko‘rinishi mumkin, ammo bundan ko‘proq narsa mavjud.
Masalan, student biror bir paragraph ni o‘qib, keyin uning mazmuniga muvofiq mustaqil ravishda amaliy mashg‘ulot bajarsa, retrieval practice bilan shug‘ullanayotgan bo‘ladi.
Bu uchta jihatni yaxshilash orqali memory ni mustahkamlash va samarali o‘rganish imkoniyati ortadi.
Shuningdek, information ni qayta takrorlashda turli format dan foydalanish ham samarali usul hisoblanadi.
Ma’lumotni bir necha xil usulda o‘zlashtirish jarayoni Dual Coding deb ataladi. Masalan,
Dual Coding ning asosiy tamoyili shundan iboratki, bitta ma’lumotni turli xil usullarda o‘rganish uning retention (eslab qolish darajasi) ni yaxshilaydi.